Το Μοναστήρι στα τέλη του 19ου αιώνα.

Το Μοναστήρι στις αρχές του αιώνα μας ήταν η δεύτερη, μετά τη Θεσσαλονίκη,
πόλη της Μακεδονίας με 40.000 κατοίκους.
Η ελληνική κοινότητα διατηρούσε 17 σχολεία κι ένα νοσοκομείο.

Η πόλη πρωτοαναφέρεται από τους βυζαντινούς ιστορικούς γύρω στον 10ο αιώνα με το όνομα «Βουτέλιον». Έτσι (Βιτώλια), την ονόμαζαν και οι Έλληνες κάτοικοί της, μέχρι που αναγκάστηκαν να εκπατρισθούν.
 Το προσφυγικό ρεύμα προς την Ελλάδα άρχισε από το 1912, όταν η περιοχή περιήλθε στην κατοχή των Σέρβων.

Από το βιβλίο του Νίκου Νικητίδη "Η προσφυγιά των Ελλήνων